İLK 7 YILDAKİ ÜRETİME 12 CENTLİK ERKEN KABUL TEŞVİKİ

Büyük ölçekli küresel yatırımcıların radarında olan dev ihalede yarışma başlangıç tavan fiyatı 11 cent/kWh, korumacı taban fiyatı ise 7 cent/kWh olarak set edildi. Kapalı zarf usulüyle toplanacak tekliflerin ardından, en düşük fiyatı veren ilk 5 konsorsiyum arasında açık eksiltme turlarına geçilecek. Yatırımın finansman geri dönüşünü (ROI) hızlandırmak amacıyla taslağa çok kritik bir teşvik mekanizması eklendi: Eğer santralin ilk kabulü, sözleşme imza tarihinden itibaren ilk 7 yıl içinde gerçekleştirilirse, elektrik alım fiyatı doğrudan 12 cent/kWh seviyesine yükseltilecek. Toplam 27 yıllık alım garantisi süresinin kalan kısmında ise, tesisin 4 yıllık operasyonel kapasite faktörü ortalaması baz alınarak “Nihai Alım Fiyatı” dinamik olarak hesaplanacak.

AGRESİF YERLİLİK ŞARTI VE RADİKAL CEZA MEKANİZMASI

Şartname taslağı, Türkiye’de deniz üstü rüzgâr sanayisi tedarik zincirinin kurulmasını tetikleyecek çok sıkı yerlilik maddeleri içeriyor. Toplam proje yatırım tutarı üzerinden asgari yüzde 25 oranında “yerli malı” kullanımı zorunlu tutulurken, bu taahhüdün altında kalınan her bir puanlık (yüzde 1) eksiklik için yatırımcıya 5 milyon dolar gibi oldukça radikal bir finansal ceza kesilecek. Buna karşın, yerli malı belgeli kanat kullanan projelere 0,30 cent/kWh, yerli jeneratör ve dişli kutusu (gearbox) entegre edenlere ise 0,60 cent/kWh ek fiyat primi verilecek. Finansal sürdürülebilirlik adına başvuru teminatı 50 milyon dolar, sözleşme imza sonrası kesin teminat ise 200 milyon dolar olarak belirlendi.

72 AYDA DEVREYE ALMA VE %40 KAPASİTE FAKTÖRÜ CAYMA HAKKI

Mühendislik ve saha geliştirme süreçleri son derece kompleks olan DÜRES projesi için önlisans süresi azami 36 ay, inşaat ve kurulum dönemi ise üretim lisansı alımından itibaren azami 36 ay (toplam 72 ay) olarak sınırlandırıldı. Sektörde büyük memnuniyet yaratan bir diğer esneklik maddesine göre; deniz üstü rüzgâr ölçümlerinde ve kaynak verimliliğinde kapasite faktörünün yüzde 40’ın altında kaldığının teknik olarak kanıtlanması durumunda, kazanan konsorsiyum ilk 4 yıl içinde haklı gerekçe raporu sunarak teminatları yanmadan sözleşmeden çekilebilecek. Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği (TÜREB), denizlerde yeni bir çağ açacak bu taslağı son derece olumlu karşıladıklarını açıklayarak üyelerini taslağa katkı vermeye davet etti.

**Anahtar Kelimeler:** [DÜRES], [YEKA DÜRES-2026], [Deniz Üstü Rüzgâr], [ETKB], [TÜREB]

SÜPER İZİN YÖNETMELİĞİ UYGULAMAYA ALINIYOR

Yeni kurulan daire başkanlığı, 7554 sayılı “Süper İzin Düzenlemesi” kapsamında yürürlüğe konulan Rüzgâr ve Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesislerinin İmar ve Ruhsat İşlemlerine İlişkin Yönetmelik’in sahada eksiksiz ve hızlı bir şekilde uygulanmasına yönelik tüm koordinasyon süreçlerini yönetecek. Sektör temsilcilerinin uzun süredir en büyük şikayet konularından biri olan, rüzgâr ve güneş santrali kurulumlarında onlarca farklı kamu kurumundan alınan imar ve ruhsat izinlerinin yıllarca sürmesi, yeni daire başkanlığının devreye girmesiyle birlikte tarih olacak. İmar ve Ruhsat İşlemleri Dairesi, bu süreçleri tek elde toplayarak, bürokratik onay sürelerini aylar seviyesine, hatta haftalara indirmeyi hedefleyen yeni sistemin operasyonel merkezi olarak faaliyet gösterecek.

YENİ BAŞKANLIĞA COŞKUN TUNÇ ATANDI

Enerji İşleri Genel Müdürlüğü İmar ve Ruhsat İşlemleri Dairesi Başkanlığı’na, imar ve kentsel planlama süreçlerinde derin tecrübesi bulunan eski Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı personeli Coşkun Tunç atandı. Tunç’un Çevre Bakanlığı geçmişi, rüzgâr ve güneş enerjisi projelerinin en çok tıkandığı imar planı onayları, ÇED süreçleri ve mülkiyet izinleri gibi teknik konularda iki bakanlık arasındaki eş güdümün en üst seviyeye çıkarılmasını kolaylaştıracak. Yeni kurulan bu stratejik Daire Başkanlığı, kısa süre önce EİGM Genel Müdür Yardımcılığı görevine atanan Yüksel Malkoç’a bağlı olarak çalışacak. Atamalar ve yeni idari yapılanma, izin süreçlerinin sadeleştirilerek yatırımların önünün açılmasında kritik bir dönüm noktası olarak görülüyor.

“İZİN SADELEŞTİRME” VİZYONU GERÇEK OLUYOR

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, sektör temsilcileriyle gerçekleştirdiği her buluşmada, yatırımlarla ilgili idari onay süreçlerinin sadeleştirilip kısaltılmasının ve bürokrasinin azaltılmasının Türkiye’nin yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşmasında kilit rol oynayacağını sık sık vurguluyordu. Türkiye, 2035 yılına kadar rüzgâr ve güneş kurulu gücünü 120 bin megavata (MW) çıkarmayı ve her yıl en az 5.000 MW yeni kapasiteyi devreye almayı hedefliyor. Bu devesel hedeflere ulaşılabilmesi ve yeşil hidrojen üretimi gibi geleceğin yüksek teknoloji yatırımları için şebeke altyapısının hızla güçlendirilmesi, ancak idari süreçlerin “Süper İzin” kalkanı altında hızlandırılmasıyla mümkün olacak. Yeni İmar ve Ruhsat İşlemleri Dairesi, Türkiye’nin temiz enerji yatırımlarını takvime uygun şekilde sahaya taşımada en güçlü mühendislik ve idari koordinasyon kalkanı işlevini görecek.

ANADOLU’NUN GÜNEŞ POTANSİYELİ DEĞERLENDİRİLİYOR

Aday YEKA olarak belirlenen iller arasında Afyonkarahisar, Ankara, Batman, Bingöl, Çorum, Denizli, Edirne, Kayseri, Kırşehir, Konya, Malatya, Sivas, Tokat, Uşak ve Yozgat yer alıyor. Bu stratejik bölgelerin seçimi, Türkiye’nin güneş enerjisi haritasındaki yüksek verimlilik noktalarını üretim merkezlerine dönüştürmeyi hedefliyor. Belirlenen 26 ayrı lokasyon, yapılacak detaylı analizlerin ardından kesinleşerek yerli ve yabancı yatırımcılar için ihale süreçlerine dahil edilecek.

YEKA ilen edilen alanların detaylarını görüntülemek için tıklayın!

ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE YEŞİL DÖNÜŞÜM

Bu yeni ilan edilen aday alanlar, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini güçlendirme ve dışa bağımlılığı azaltma stratejisinin kritik bir parçası olarak görülüyor. Özellikle hidrojen üretimi gibi enerji yoğun yeşil teknolojiler için gereken temiz elektrik altyapısının bu bölgelerden sağlanması öngörülüyor. Bakanlık, teknik çalışmaların tamamlanmasının ardından bu alanların resmi YEKA statüsü kazanmasıyla birlikte Türkiye’nin kurulu güneş enerjisi gücünde önemli bir sıçrama yaşanmasını bekliyor.

Ülkemizin 2053 net-sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda hazırlanacak Eylem Planı, çevresel sürdürülebilirlik ve düşük karbonlu ekonomiye geçişte hidrojenin rolünü güçlendirecek bir yol haritası niteliği taşıyacak.

Söz konusu eylem planına yönelik Dünya Bankası tarafından danışmanlık hizmeti alınacak olup danışmanlık hizmetine dair ilana aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilmektedir: 

https://wbgeprocure-rfxnow.worldbank.org/rfxnow/public/advertisement/4931/view.html

Güneş ve rüzgarda toplam kurulu güç ise 33 bin megavatı aştı. Böylece rüzgar ve güneşin toplam kurulu gücü içindeki paylarının toplamı %28,7’ye ulaştı. Diğer yenilenebilir enerji kaynaklarından jeotermalin payı %1,5, biyokütlenin payı %2,1 olurken, hidroelektrikin payı da %27,6 oldu. Böylece toplam kurulu güç içinde hidroelektrik dahil yenilenebilir enerji kaynaklarının payı %59,9’a ulaştı.

Türkiye’nin kurulu gücünde doğal gaz santrallerinin payı %21,3, ithal kömür yakıtlı santrallerin payı %9, yerli kömür yakıtlı santrallerin payı %9,8 oldu. 

YEKA GES-2024’te Konya, Karaman, Malatya, Van, Antalya ve Kütahya’da bulunan toplam 800 MWe gücündeki bağlantı kapasitesi, yapılacak yarışma sonucunda yatırımcılara tahsis edilecek. Yarışmaların ne zaman yapılacağı bakanlık tarafından ilan edilecek.

BAKANLIK İLGİDEN MEMNUN

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye’nin güneş ve rüzgardaki potansiyelini harekete geçirmek için 2035 hedeflerini ortaya koyduklarını belirterek bu kapsamda yeni bir YEKA modeli geliştirdiklerini söyledi. Bakan Bayraktar “YEKA RES-2024’ün ardından YEKA GES-2024 yarışmaları da yatırımcılarımızdan büyük bir ilgi gördü. Gösterilen ilgi bizleri memnun etti. Yarışmaları tamamlayıp santrallerimizi en hızlı şekilde devreye almak istiyoruz. 2035 yılına kadar her yıl en az 2 bin megavatlık YEKA yarışması yapacağız. Hedef 2035’te yenilenebilir kurulu gücümüzü 120 bin megavata çıkarmak.” ifadelerini kullandı.

Başvuruları alınan YEKA’lar ve bağlantı kapasiteleri şöyle: 

Yarışma Adı              Bağlantı Kapasitesi (MWe)     Başvuru Sayısı

Karapınar GES                            385                                       9

Karaman GES                             200                                      23

Malatya GES                               75                                      31

Van GES                                       60                                      23

Antalya GES                                  40                                      27

Kütahya GES                                 40                                     33  

RES YARIŞMALARI YARIN

Geçen hafta 40 şirketten 100 başvurunun alındığı 3 ildeki 5 YEKA-RES yarışmaları yarın (28 Ocak) yapılacak. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndaki yarışmalar; Edirne RES, Balkaya RES, Sergen RES, Yellice RES ve Gürün RES sıralamasıyla gerçekleştirilecek.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı‘nın yaptığı duyuruya göre, YEKA RES-2024 yarışmaları belirtilen tarihte saat 10.00’dan itibaren ‘R24-Edirne RES’, ‘R24-Balkaya RES’, ‘R24-Sergen RES’, ‘R24-Yellice RES’ ve ‘R24-Gürün RES’ sıralamasıyla gerçekleştirilecek.

Başvuru sahiplerinin yetkili temsilcilerinin imza sirküleri, yetki belgesi ya da vekaletnameleri ve şirket kaşeleriyle katılım sağlaması gerekiyor.

R24-Edirne RES için 14 başvuru, R24-Balkaya RES için 16 başvuru, R24-Sergen RES için 21 başvuru, R24-Yellice RES için 23 başvuru ve R24- Gürün için de 26 başvuru geldi.

Böylelikle, rüzgar enerjisine dayalı 5 bölgeden oluşan toplam 1200 megavatlık YEKA RES 2024 yarışmalarına 40 şirketten 100 başvuru yapıldı.

En fazla başvurunun yapıldığı proje, 25 ayrı başvuru ile GÜRÜN RES oldu. İhaleye başvurular, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bakan Yardımcısı Zafer Demircan ve Enerji İşleri Genel Müdürlüğü Genel Müdürü Ahmet Özkaya’nın katılımıyla düzenlenen bir törenle başlatıldı. Sektör temsilcileriyle gerçekleştirilen görüşmelerde, Türkiye’nin enerji bağımsızlığını güçlendirecek projelerin hızla hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.

YATIRIMCIDAN BÜYÜK İLGİ

Yarışmalar Edirne, Kırklareli ve Sivas’taki toplam 1.200 megavat (MW) gücündeki elektrik bağlantı kapasitesinin tahsisi amacıyla düzenleniyor. Yarışmalar, her biri için kilovatsaat başına 3,50 dolar/cent ile 5,50 dolar/cent arasında belirlenen tavan ve taban fiyatlarla yapılacak. Türkiye’nin rüzgâr enerjisinden elektrik üretimini artırarak yenilenebilir enerjide 2035 hedefine ulaşması yolunda önemli bir kilometre taşı olan YEKA RES-2024 yarışmalarına yatırımcılar büyük ilgi gösterdi. 

KAPASİTENİN 18 KATI BAŞVURU

YEKA RES-2024 yarışmalarındaki 5 proje ve 1.200 MW kapasite için 40 şirket 36 ana şirket tarafından 100 başvuru yapıldı. Yarışmalara tahsis edilecek kapasitenin 18 kat üzerinde toplam 21 bin 740 MW’lık başvuru geldi.

YEKA RES-2024’te; ‘YEKA RES 4 R 24 Edirne RES 410 MW, R 24 SERGEN RES 200 MW, R 24 YELLİCE RES 160 MW, R 24 BALKAYA RES 340 MW, R 24 GÜRÜN RES 90 MW’ yarışmaları bulunuyor.

Projelere göre teklif dağılımı şöyle gerçekleşti;

• Edirne’de kurulacak Edirne RES (410 MW) için 14 teklif,

• Kırklareli’de kurulacak Balkaya RES (340 MW) için 16 teklif,

• Kırklareli’de kurulacak Sergen RES (200 MW) için 21 teklif,

• Sivas’ta kurulacak Yellice RES (160 MW) için 23 teklif,

• Sivas’ta kurulacak Gürün RES (90 MW) için 26 teklif verildi.

Yarışmaların yeri, tarihi ve saati ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı internet adresinde ilan edilecek.

YEKA RES 4 rüzgar kapasiteleri , Türkiye’nin yenilenebilir enerji sektöründeki büyümesine katkı sağlayacak, yerli ve milli rüzgâr enerjisi teknolojilerinin gelişimini destekleyecek ve ülkenin enerji arz güvenliğini güçlendirecek önemli bir adım olarak öne çıkıyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye’nin elektrik üretiminde kurulu gücünün 2024 Ekim ayının sonu itibarıyla 114.599MW’ın üzerine çıktığını duyurdu. Sadece güneş enerjisi ve rüzgar enerjisindeki toplam kurulu güç miktarı ise 31 bin megavatın üzerine çıktı. 

Elektrik üretiminde kullanılan bütün kaynak çeşitleri arasında en büyük payı ise %28,1 ile hidroelektrik alıyor. Hidroelektrikteki toplam kurulu güç, Ekim 2024 itibarıyla 32 bin 203MW oldu. 

Bakanlık kaynak türüne göre kurulu güç miktarları ile kaynak türlerinin toplam ulusal kurulu güç miktarındaki payını aşağıdaki tabloda duyurdu. 

Buna göre yenilenebilir kaynaklardaki kurulu güç miktarı, toplamda 67.788MW ile toplam üretimin %59,2’sini karşıladı. 

Toplam elektrik üretiminin %69,2’si; yani 79.263MW kadarı ise yerli kaynaklardan elde edildi. 

Bakan Alparslan Bayraktar, YEKA’daki yeni modeli anlatmayaya “Geçmişte yaşadığımız bütün tecrübeleri dikkate alarak optimum bir model ortaya koymaya çalıştık” diyerek başladı. 

Yeni YEKA modeli ile kurulacak rüzgar enerji santrallerine (RES) ilk 72 ay süresince üretecekleri elektriği serbest piyasa fiyatlarından sisteme satabilme imkanı tanınacağını ifade eden Bakan Bayraktar şöyle konuştu:

“Serbest piyasada kilovatsaat fiyatı 4.95 Cent’in altına gelirse bunu koruyacağız diyoruz. Elbette bu biraz sistemin santrallerin hızlı şekilde devreye alınmasıyla bazı projelerde 3-4 yılda, yatırım döneminde biraz daha gelir arttırıcı bir model öngördük. Sonraki 20 yıllık süreçte, ihalede oluşan fiyat neyse, o fiyattan alım garantisini vermiş olacağız” dedi. 

TABAN FİYAT GARANTİSİ

Bakan Bayraktar, YEKA modelinde taban fiyat garantisi verilmesinin gerekçesini anlatırken, “Çünkü finansmanın sağlanabilecek bir noktada olması gerekiyor ki, bekleyenler, vazgeçilenler, askıda kalanlar olmasın istiyoruz. Eğer fiyat tabana indikten sonra da hâlâ yarışma devam ediyorsa, lisans üzerinden, kapasite bedeli üzerinden bir yarışma yapılacak” dedi. 

YEKA’larda asgari yerlilik şartları koyulacağını belirten Bayraktar, uluslararası yatırımcıları da çekebilmek için uluslararası tahkim olacağını da ekledi. Bayraktar, YEKA projelerinde yarışmacılardan iletim bedeli istenmeyeceğini, bunun baştan kamu eliyle ödenip daha sonra YEKDEM’den geri alınacağını söyledi. 

İHALE TARİHLERİ

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yeni modelle yapılacak ilk ihalelerin tarihlerini de verdi. 28 Ocak 2024 tarihinde ilk yeni model RES YEKA yarışmasının gerçekleşeceğini kaydeden Bakan Bayraktar, 4 Şubat 2024’te de yeni model GES YEKA ihalelerinin yapılacağını açıkladı.