YÜZER GES PROJELERİNE KAPSAMLI FİZİBİLİTE RAPORU ŞARTI

Mevzuat değişikliğiyle birlikte karasal yardımcı kaynaklar için Ön Fizibilite Raporu istenirken, su yüzeyinde planlanan yüzer GES modellerini içeren projeler için kapsamlı Fizibilite Raporu hazırlanması zorunlu kılındı. Yüzer GES başvuruları, 10 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan su yüzeyi kullanımına ilişkin yönetmelik hükümlerine tabi tutulacak. Ayrıca Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) uhdesinde kalan rezervuar alanlarındaki su yapıları için kiralama öncesinde EÜAŞ uygunluk yazısının alınması şartı aranacak.

EKSİK BAŞVURU DOSYALARINA 90 GÜN REVİZYON SÜRESİ

Yardımcı kaynak kurmak isteyen şirketler, başvuru dosyalarını DSİ Yenilenebilir Enerji Dairesi Başkanlığına sunacak. Teknik incelemenin ardından uygun bulunan dosyalar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) gönderilecek. Kriterleri karşılamayan projeler için yatırımcılara 90 gün revizyon süresi tanınacak. Genelge uyarınca, kurulacak yardımcı kaynakların ana tesis olan Hidroelektrik Santrali (HES) işletme bütünlüğünü ve fonksiyonlarını olumsuz etkileyecek her türlü faaliyetten kaçınılması zorunlu tutuluyor.

Anahtar Kelimeler: DSİ, yüzer GES, HES, hibrit santral, birleşik yenilenebilir enerji

Son dönemde kurulumları artan yenilenebilir enerji santrallerinde de devletin getirdiği önemli yerlilik şartları var. Örneğin Enerji  Bakanlığı’nın açıkladığı YEKA şartnamelerinde tekliflerin en az yüzde 75 yerlilik oranına sahip olmaları gerekiyor. Bu şartlar, Çin mallarının egemenliğindeki ekipman pazarında yerli girişimlerin de filizlenmesini sağlıyor. 

Bu girişimlerden biri de Ankara merkezli Milpes Elektronik. Şirket, 1995 yılında kurulan ve sektörde enerji altyapısına yönelik alıp yerine getirdiği taahhüt işleriyle tanınan Ayduran Elektrik’in bir kolu. Milpes Elektronik, sektörde artan güneş enerjisi santral yatırımlarını takip ederek güç elektroniği alanında bir fırsat görmüş ve bu alana yatırım yapmış bir şirket. Tamamen yerli malzeme, işçilik ve yazılım kullanarak kendi invertörlerini üretmeye başladı. Milpes Elektronik Yönetim Kurulu Başkanı Bilal Ayduran, Enerji Günlüğü’nün sorularını yanıtladı:   

Enerji Günlüğü: Ayduran Elektrik ve Milpes Elektronik ne iş yapar bize anlatır mısınız?

Bilal Ayduran: Ayduran Enerji 1995 yılında kuruldu, enerji alanında faaliyet gösteriyoruz. Daha çok elektrik altyapı taahhüt işleri, dağıtım ve iletim sektörü altyapısında tesis işleri yapıyoruz. 2010 yılında biri Artvin’de biri Antalya’da 2 hidroelektrik santral yatırımımız oldu. Böylece enerji sektörünün diğer bir koluna girmiş olduk. 2023 yılı itibariyle kurduğumuz Milpes Elektronik adlı şirketimizle güç elektroniğinde de yer almak istedik. 

Taahhüt işi yapan bir firma neden üretime girmek ister?  

Taahhütte belli bir süre iş yaptıktan sonra başka bir alana kaymanız gerekiyor. Baktığınız zaman Türkiye’deki taahhüt şirketlerinin hepsinin bir değişim geçirdiğini görürsünüz. Solar invertör kısmında böyle bir fırsat görünce şirket olarak buna yatırım yapmak istedik. 

İnvertörler tamamen yerli ve milli mi olacak?

Milpes Elektronik 2023 yılında kuruldu. Güç elektroniği alanında başladık ama şu an özellikle ilgilendiğimiz konu solar invertör üretimi. Buna da deneyimli ar-ge ekibimizle birlikte yola çıkarak başladık. Ekibin özellikle solar invertör konusunda yaklaşık 6-7 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi var. Bir ar-ge laboratuvarı kurduk. Burada ilk ürünümüzü tasarlamaya başladık. İnvertörlerin tasarımından yazılımına kadar herseyi yerli kaynaklarla yapıldı. Tamamen kendi üretimimiz. Herhangi bir dışa bağımlılığımız yok bu konuda. Şu anda 25 KW ve 33 KW’de iki ürünün tasarımı bitti, testlerini de başarıyla geçti, aralık ayında üretime başladık. 

Seri üretim mi olacak sipariş bazlı mı üretim yapacaksınız? 

Sektörde daha çok proje bazlı çalışıldığı için tabii ki sipariş bazlı üretim bizim önceliğimiz olacak. Belli bir miktar stok yapılır mutlaka ama daha çok sipariş bazlı gideceğiz. 

Farklı ürünler de gelecek mi? 

Bu 2 üründe üretime aralık ayında başlıyoruz. Ar-ge çalışmaları ise devam ediyor bu iki ürünle kalmayacağız. Özellikle 50 KW ve 125 KW ürünlerimizi de 2025 yılı içinde çıkarmayı planlıyoruz. Üretimlerimiz bunlarla devam edecek. 

25 KW ve 33 KW dediniz. Ürün detaylarını anlatır mısınız? 

Bu ürünler çatıda veya arazide kullanılabilir. Öyle bir ayrım yok. Ama arazi GES’ler daha yüksek güçlerde olduğu için 100 KW bir tane yerine 33’ten 3 adet kullanmanız gerekir. Orada bir fayda-maliyet analizi yapılması gerekiyor. Onun için bu güçler daha çok küçük arazi GES’leri veya çatı tipi GES’ler için uygun. Ama 50 ve 125 KW’lık olanlar çıktığında onlar arazi GES’lere daha uygun olacaklar. 

Üretim yapmaya karar verdikten sonraki süreçte zorluklarla karşılaştınız mı? İşler nasıl ilerledi? 

Bu işin ar-ge kısmı zor bir iş zaten. Bizim en çok zorlandığımız tasarım kısmı oldu. O kısım bayağı bir süre alıyor. Bir yatırım yapıyorsunuz, finansman bulmanız, koymanız gerekiyor. Türkiye’de yatırım ortamında faizler çok yükseldi. Dolayısıyla biz bunu hep özsermayeden yapmak durumunda kaldık. Uygun krediler, destekler olmadı. Şu ana kadar tamamen özkaynaklarla finanse ettiğimiz bir proje. 

TÜBİTAK veya üniversitelerden herhangi bir destek aldınız mı?

TÜBİTAK’tan ar-ge desteği aldık. Projemiz desteğe uygun görüldü. Şu anda bitmek üzere olan bir destek programındayız. Bunun dışında yatırım teşvik belgesi aldık. Farklı başvurularımız da var ama şu ana kadar alabildiklerimiz bunlar. 

Bu alanda çok rekabet var. Yerli invertör üretimine başlayan faklı şirketler de var veya hazırlık yapanlar olduğunu duyuyoruz. Yatrımcılar neden sizinkini tercih etmeli? Farkı nedir? 

Önce yerlilik kavramını bir tartışmak lazım. İnvertör üreten yerli şirketler olduğunu biliyoruz. Bir sürü firma farklı ürünlerde de “yerli üretim yapıyoruz” diyor ama bunların ne kadarının tasarımı, yazılımı kendilerinin tartışılır. 

Burada “bizi niye tercih etsinler?” Kısmına gelirsek eğer, bütün tasarım ve yazılım, uzaktan izleme sistemi kendimize ait olduğu için kimseye bağımlı değiliz. Dolayısıyla kullanıcılara, kendilerine yönelik çözümler de sunabiliyoruz. Bir sıkıntı, sorun çıktığı zaman anında müdahale edebiliyoruz, çünkü üzerinde biz değiştirebiliyoruz hemen bunu. Başka birinden izin almamız veya başka bir tasarımı incelememiz gerekmiyor. 

Devlet yerli ürün kullanımını teşvik ettiği için şu anda işin önü açık. Daha ilerisi için öngörüleriniz var mı? 

İnvertör konusunda enerji bakanlığının açıkladığı strateji planlarına göre 2030 ve 2050 hedeflerinde büyük çoğunluğun GES yatırımı olduğunu görüyoruz. GES yatırımı olduğu sürece invertör ihtiyacı bitmeyecek. Biz invertör ihtiyacının önümüzdeki senelerde daha da büyüyeceğini düşünüyoruz. Bizim en önemli motivasyonumuz da bu zaten. 

Yerlilik konusunda görüşleriniz nedir?

Yerlilik kavramı biraz tartışmalı. Yurtdışından parçaları getirip, burada birleştirip “Biz yerliyiz” diye ortaya çıkan da var. Dolayısıyla bizi korkutan şeylerden biri Avrupa Birliği ve ABD’nin  yaptırımları nedeniyle Çinli firmaların Türkiye’ye gelip yerliymiş gibi üretim yapmaları ve bu ürünleri satmaları. Başka alanlarda bunu yapan firmalar var. Bu da devletin verdiği teşviği baltalayan bir uygulama oluyor.  

Yani devlet gerçekten yerli olan üreticileri korumalı diyorsunuz. 

Şu anda otomotivde, elektrikli otomobillerde de aynı şeyi konuşuyoruz. Güneş panelinde de aynı şeyler oldu ve engelleme getirildi. Hücre üretimi yapılması gerekiyor. Ama bundan önce serbestti, 2 yıl boyunca herkes herşeyi sattı. Bir sabah kalktığımızda farklı bir yönetmelikle karşılaşabiliriz. Enerji piyasasında yatırımcıları korkutan en büyük sıkıntılarımızdan biri bu. 

Bu nedenle pek çok şirket Türkiye yerine Avrupa’da, Balkanlar’da, İtalya’da yatırım yapmaya çalışıyor. 

Bir yatırım yapıyorsunuz, bunun geri dönüşünü hesap ediyorsunuz. Siz yatırıma başladıktan sonra bir de bakıyorsunuz bir karar veriliyor. Yatırımınızın dönüşü 3 seneyse birden bire 6 sene oluyor. Yada 6 seneyse 1 seneye düşüyor. Şansa kalmış… 

Mehmet DAYIOĞLU – HİDROJENHABER

Rönesans Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve Enerji Grup Başkanı Emre Hatem, Rönesans Enerji’nin ilk GES yatırımının yine Rönesans Enerji’ye ait olan Amasya’da kurulu Kale HES ve Osmancık HES’e bütünleşik olarak gerçekleştirileceğini söyledi. Kale HES’e bütünleşik 3,5 MWp, Osmancık HES’e bütünleşik 1,1 MWp olmak üzere toplam 4,6 MWp güçte hibrit GES kurulumu yapacaklarını anlatan Hatem, üretimi gerçekleştirecek santrallerin yıl sonuna kadar devreye alınmasının planlandığını ifade etti.

Halihazırda 166 MW operasyonel, 194 MW inşa halinde, 366 MW geliştirme aşamasında olmak üzere toplam 726 MW’lık proje büyüklüğüne sahip olan Rönesans Enerji, yapacağı toplam 2.000 MW’lık yatırım ile Türkiye Ulusal Enerji Planı’nda 2028 yılına kadar gerçekleştirilmesi öngörülen yeşil enerji yatırımlarının yaklaşık yüzde 7 ila 10’unu gerçekleştirmeyi hedefliyor.

2024’e iyi bir giriş yaptıklarını belirten Ağaoğlu Şirketler Grubu CEO’su ve Tatlıpınar Enerji Yönetim Kurulu Üyesi Burak Kutluğ, “2023 yılını başarılı bir şekilde kapattıktan sonra bu yılda hedeflerimiz doğrultusunda büyümemizi sürdürüyor, kârlılığımızı artırıyoruz. Geçen yıldan beri gerçekleştirdiğimiz satın almalar ve yeni yatırımlarımızın bilançomuza yaptığı olumlu katkıları görmeye başladık” dedi.

Tatlıpınar Enerji’nin 2023 yılı sonunda ve bu yılın ilk aylarında önemli satın almalar gerçekleştirdiğini anımsatan Kutluğ, “Hem yeni satın almaların hem de planlı olarak yürüttüğümüz kapasite artışlarının meyvelerini yıl içinde toplamaya devam edeceğiz” diyerek açıklamalarına şöyle devam etti;

“Halihazırda yönetiminde söz sahibi olduğumuz, 51 rüzgâr türbininden ve 3 adet HES türbininden oluşan toplam 263,85 MW’lık yenilenebilir enerji santrallerimize ek olarak Tatlıpınar projesinde 54,15 MW GES, Kürekdağı projesinde 13,50 MW RES, Esenköy projesinde 12,60 MW RES, Umutlu projesinde 5 MW GES olacak şekilde toplamda 85,25 MW kapasite artışı yapacağız. Yeni RES ve GES kapasite artışları sonucunda işletmedeki kurulu gücümüzü; 26,10 MW RES, 59,15 MW GES kapasite artışı olmak üzere yaklaşık 85,25 MW kapasite artışı ile 349,10 MW’a kademeli şekilde çıkarmayı hedefliyoruz.”

HT1 Projesi olarak adlandırılan Vattenfall’un projesi, Aberdeen açıklarında bulunan Avrupa Açık Deniz Rüzgâr Geliştirme Merkezi etrafında tasarlandı. Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Departmanının finansman programı projeyi finanse etti. 

Merkezi olmayan açık deniz hidrojen üretimi için geliştirme aşamasını test ettikten sonra ve diğer endüstri gelişmeleri ışığında Vattenfall projeyi sonlandırmaya karar verdi. Vattenfall, enerji dönüşümünün bir parçası olarak fosil yakıtsız hidrojen üretimini araştırmaya devam edecek. Şirket, projeden elde edilen bulguların 2024 yılında sunulacağını doğruladı. 

Vattenfall Birleşik Krallık Ülke Müdürü Lisa Christie, “Vattenfall, HT1 Projesi’nin Birleşik Krallık’ta gelecekteki açık deniz hidrojen üretimi, nakliyesi ve depolanması için yeni bir izin rejiminin oluşturulmasına öncülük etmesinden büyük gurur duyuyor” dedi.

HİBRİT GES VE RES’LERDEN KAPASİTE ARTIŞI 

2024 yılında başlayan ve Haziran 2025’te tamamlanması planlanan ilk aşama, hibrit güneş enerjisi santralleri (GES) ve rüzgâr enerjisi santralleri (RES) ek kapasite artış yatırımlarından oluşuyor. İlave borçlanma yapılmaksızın tamamlanması planlanan toplam 150-165 milyon USD’ lik yatırımla, şirketin kurulu gücüne yaklaşık 190-200 MW, üretimine ise 400 bin – 425 bin MWh arasında katkıda bulunması hedefleniyor. Bu aşamanın şirket FAVÖK’üne katkısı ise tahminen 26 milyon USD olarak öngörülüyor. Hibrit GES santralleri, mevcut tesisin Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizmasından (YEKDEM) faydalanırken, RES kapasite artışları ürettikleri enerjiyi piyasa fiyatından satacaklar.

DEPOLAMALI ÜRETİM TESİSLERİ 

İkinci aşama, Türkiye genelinde güneş enerjisi santrali ile başlanacak ve elektrik depolama tesisi projelerinden oluşuyor.  yüzde 35 özkaynak ve  yüzde 65 proje kredisi ile finanse edilecek bu aşamanın, 2027 sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor. 400-440 milyon USD tutarında bir yatırımla, şirketin kurulu gücüne 295-325 MW, üretimine ise 950 bin – 1.080 bin MWh arasında katkı sağlanması bekleniyor. FAVÖK katkısının ise yaklaşık 39 milyon USD olması öngörülüyor. Depolamalı üretim tesisleri, faaliyete geçtikleri ilk 10 yıl boyunca ürettikleri elektriği YEKDEM kapsamında satacaklar.

Hidrojene yönelik yatırım yatırım planları olup olmadığına yönelik bir soruya ise şöyle cevap verdi ; “Biz hidrojen daha çok yeşil amonyak, green ammonia konusuna çalışıyoruz. Bunun birçok üstünlüğü var özellikle taşıma anlamında. Tahmin ediyorum birkaç sene içinde, burada biraz daha saflar netleştiğinde bu alanda yatırım yapmak istiyoruz”.

Limak Enerji, hidroelektrik, güneş, jeotermal, doğalgaz ve kömür santralleri aracılığıyla her yıl yaklaşık 3.500 MW civarında, 2 milyon haneye yetecek kadar enerji üretiyor. Şirketin işletmede olan toplam HES kurulu gücü 1.319,22 MWm, 1.289,73 MWe ve toplam yıllık elektrik üretim kapasitesi ise yaklaşık 4 milyar 75 milyon 379 bin kWh. Limak Enerji’nin barajları ve HES’leri arasında Çetin, Alkumru, Kirazlık, Uzunçayır, Kargı, Gürsöğüt, Seyrantepe, Pembelik ve Tatar hidroelektrik santralleri bulunmakta.