HidrojenHaber – Küresel elektrikli araç (EV) ve batarya teknolojileri pazarının en büyük oyuncusu konumunda olan Çinli otomotiv devi BYD, Türkiye’de gerçekleştirmeyi planladığı yaklaşık 1 milyar dolar değerindeki devasa üretim tesisi projesini belirsiz bir süre için askıya aldığını duyurdu. Şirketin İcracı Başkan Yardımcısı Stella Li, Londra’da Reuters’a verdiği özel röportajda, Manisa’da kurulması planlanan ve yıllık 150 bin araç kapasitesine sahip olması öngörülen otomobil fabrikasının kurulum çalışmalarının durdurulduğunu ve üretime geçiş süreci için belirlenmiş somut bir zaman çizelgesinin veya takvimin bulunmadığını resmen teyit etti. Türkiye’nin son yıllarda otomotiv ve elektrifikasyon alanında çektiği en büyük doğrudan yabancı sermaye yatırımı olan bu dev projenin askıya alınması, küresel elektrikli mobilite ekosisteminde ve Türk sanayi çevrelerinde şok etkisi yarattı.
ÖNCELİK MACARİSTAN VE AVRUPA’DAKİ İKİNCİ TESİSE KAYDI
BYD yönetiminin küresel üretim ve yerelleşme stratejisinde radikal bir yön değişikliğine gittiğini vurgulayan Stella Li, şirket içi operasyonlarda öncelik sıralamasının tamamen değiştiğini belirtti. Li, “Şu anda şirket olarak birinci ve en sıcak önceliğimiz Macaristan’daki Szeged fabrikamızda üretimi başlatmak. İkinci odak noktamız ise Avrupa genelinde üretim yapabileceğimiz ikinci bir tesis için uygun bir lokasyon bulmak olacak” ifadelerini kullandı. Macaristan’da test üretimlerine başlayan ancak ekipman kurulumu ve entegrasyon süreçlerindeki gecikmeler nedeniyle planlanan takvimin yaklaşık bir yıl gerisinde kalan Çinli üretici, Szeged fabrikasındaki montaj hatlarını 2026 yılının dördüncü çeyreğinde tam olarak faaliyete geçirmeyi hedefliyor. BYD, Avrupa pazarında sıfırdan fabrika kurmanın getireceği yüksek maliyetlerden ve zamansal kayıplardan kaçınmak adına Stellantis ve Volkswagen gibi köklü üreticilerin kıta genelindeki atıl tesislerini devralmak üzere İtalya ve Fransa gibi ülkelerle de yoğun temaslar sürdürüyor.
18 AY BOYUNCA TEK BİR ÇİVİ DAHİ ÇAKILMADI
Türkiye ile BYD arasında Temmuz 2024’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da katılımıyla İstanbul’da düzenlenen resmi törenle imzalanan protokol kapsamında, Manisa Organize Sanayi Bölgesi’nde 1,6 milyon metrekarelik devasa bir arazi tahsis edilmişti. Yaklaşık 5.000 doğrudan istihdam yaratması ve 2026 yılı sonunda üretime başlaması planlanan bu dev yatırıma karşılık, Türkiye hükümeti BYD’ye Çin’den ithal edeceği araçlar için uygulanan ilave yüzde 40 gümrük vergisi ve diğer gümrük yükümlülüklerinden muafiyet sağlayan son derece avantajlı bir Yatırım Teşvik Belgesi sunmuştu. Ancak aradan geçen yaklaşık 18 aylık süre zarfında, tahsis edilen arazide zemin etüdü veya temel atma gibi hiçbir fiziki altyapı çalışmasının başlatılmaması Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde de sert tartışmalara ve soru işaretlerine yol açmıştı. Yatırımdaki bu durağanlık ve taahhüt edilen ilerlemenin sağlanamaması nedeniyle, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkililerinin 2026 yılının başında firmanın yararlandığı gümrük ve vergi muafiyeti teşvik süreçlerini geçici olarak askıya aldığı öğrenildi.
BAKANLIK YETKİLİLERİ: ANLAŞMA VE TEMİNATLAR AYNEN GEÇERLİ
BYD’nin küresel ölçekte aldığı bu durdurma kararına rağmen, Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kaynakları sürecin yasal usullere uygun şekilde yürütülmeye devam ettiğini bildirdi. Bakanlık yetkilileri, elektrikli otomobil üreticisi BYD ile imzalanan resmi yatırım anlaşmasının, bu anlaşmada yer alan şartların, firmanın üstlendiği yasal yükümlülüklerin ve şirketin devlete sunduğu finansal teminatların yasal olarak aynen geçerliliğini koruduğunu aktardı. Kamu çıkarlarını gözeten tüm yasal mekanizmaların eksiksiz uygulandığını belirten yetkililer, yatırımın duraksama dönemine girmesine rağmen resmi kanallardan temasların sürdüğünü ifade etti. Öte yandan otomotiv analistleri, BYD’nin yatırımı ertelemesinin ardında sadece AB’nin Çin menşeli araçlara yönelik tarifeleri aşma stratejisinin değil, aynı zamanda Türkiye ile Çin arasındaki hava savunma sistemleri ve jeopolitik güven sorunlarından kaynaklanan Pekin yönetiminin baskılarının da etkili olabileceğini öngörüyor. BYD, 2025 yılında Türkiye’de sattığı 45.537 araçla yeni enerji pazarında lider konumda bulunurken, 2026’nın ilk yarısında satışlarının yüzde 63,9 oranında düşmesiyle yerini yerli marka Togg’a kaptırmıştı.
